4. sınıf Sosyal Bilgiler 2. Ünite Geçmişimi Öğreniyorum Konu Anlatımı ve Ders Notu (Tamamı)

Geçmişimi Öğreniyorum

                Aile Tarihi

Aile tarihi, üyesi olduğumuz ailenin ya da seçtiğimiz başka bir ailenin geçmişinin ayrıntılı olarak incelenmesidir.

Aile tarihi oluşturulurken araştırma yapmamız gerekir. Araştırma ile sahip olduğumuz bilgiler aile tarihini öğrenmemize yardımcı olacak ve tarihi öğrenmek için bize yol gösterecektir. Güncel bilgilerimizden yola çıkarak geçmişe doğru gideriz. Örneğin, büyük annemizden anne, babasının öykülerini dinleriz. Mümkün olduğunca geriye gidip bilgi toplarız.

Araştırma süresince fotoğraf, eşya, belge de toplamaya çalışmalıyız. Eşya, fotoğraf ve belgeler araştırmamızı destekleyen unsurlardır. Araştırmamızın sağlam kaynaklara dayanması ve bilimsel nitelik kazanması için ulaşabileceğimiz her türlü unsuru değerlendirmeliyiz.

Aile tarihini araştırırken, sözlü tarih yöntemini kullanabiliriz.

Araştırma süresince fotoğraf, eşya, belge de toplamaya çalışmalıyız. Eşya, fotoğraf ve belgeler araştırmamızı destekleyen unsurlardır. Araştırmamızın sağlam kaynaklara dayanması ve bilimsel nitelik kazanması için ulaşabileceğimiz her türlü unsuru değerlendirmeliyiz.

Aile tarihini araştırırken, sözlü tarih yöntemini kullanabiliriz.

Sözlü Tarih Yöntemi

Sözlü tarih, belli bir konu ile ilgili olarak, konu hakkında bilgi sahibi olan kişilerle görüşmeler yapılarak bilgi toplamak, incelemektir. Sözlü tarih, tarihin bir kolu değil, bir yöntemidir.

Sözlü tarih yöntemi kullanılırken aşağıdaki aşamalar izlenir:

  1. 1.            Konunun Seçilmesi

Araştırma yapılacak konunun belirlenmesidir. Örneğin, aile tarihi.

  1. 2.            Görüşme Yapılacak Kişinin Belirlenmesi

Araştırmada kaynak olarak yararlanılacak kişilerin belirlenmesidir. Bu kişiler seçilirken konu ile ilgili yeterince bilgi sahibi olmalarına dikkat edilmelidir. Örneğin, aile tarihi araştırılırken ailenin yaşça en büyük bireyleri seçilebilir (Büyük teyze, büyük amca, dede gibi.).

3. Soruların Hazırlanması

Görüşme sırasında kaynak kişiye ya da kişilere sorulacak soruların belirlenme aşamasıdır. Soruların önceden hazırlanması, görüşmenin daha verimli geçmesini sağlar. Aile büyüklerine aşağıdaki sorular sorulabilir:

 

  • Adınız, soyadınız nedir?
  • Kaç yılında, nerede doğdunuz?
  • Mesleğiniz nedir?
  • Anne ve babanız nerede doğmuştur?
  • Eşinizle ne zaman evlendiniz?
  • Büyük anne ve büyük babanızla ilgili hatırladıklarınızı anlatır mısınız? (Ne iş yaparlardı, yaşamları nasıldı vb.)
  • Çocukluğunuz nerede geçmiştir?
  • Küçükken nasıl bir evde yaşadınız?

Bu soruları genişletebilir, eklemeler yapabilirsiniz. Görüşmede gerekli görürseniz konuyla ilgili sorular sorabilirsiniz. Sorular basit ve dolaysız olmalıdır.

4. Görüşmenin Düzenlenmesi

Görüşülecek kişiye, önceden sözlü tarih çalışması yapılacağı hakkında bilgi verilmelidir. Randevu alınmalıdır.

Görüşme sırasında kayıt cihazı, fotoğraf makinesi gibi araçlar kullanmak yararlı olur. Ayrıca soruların cevapları not edilmelidir. Görüşme ile ilgili farklı notlar da tutabilirsiniz. Örneğin, bu soruyu cevaplarken çok duygulandı, başımı okşadı vb.

Görüşme sırasında anlatılanlarla ilgili belge, eşya veya fotoğraf olup olmadığını sorunuz.

5. Görüşmede Elde Edilen Bilgilerin Düzenlenmesi

Sözlü tarih yönteminde bilgi elde etmek kadar onu düzenlemek de önemlidir. Bilgiler düzenlenirken bir bütünlük içinde olmasına özen gösterilmelidir. Aynı konudaki bilgiler art arda yerleştirilmelidir. Fotoğraf ve belgeler de ait olduğu konunun içinde yer almalıdır. Açık ve anlaşılır bir dil kullanmalıdır.

Başarılı Bir Görüşme İçin

  • Görüşme yapacağınız kişiye önceden konu hakkında bilgi veriniz.
  • Görüşmenin sizin için önemini ve amacınızı açıklayınız.
  • Kayıt yapmak için teyp, kamera gibi araçlar kullanınız.
  • Karşınızdaki kişiyi dikkatle dinleyiniz.
  • Görüşme yaparken nazik ifadeler kullanınız.

 

 

Millî Kültür Öğeleri

Millî Kültür

Millî kültür, bir millete ait bilgi, inanç, davranışlar bütünü ile bu bütünün parçası olan  maddi eserlerdir.

Kültürü; dinî ve millî bayramlar, gelenek görenekler, millî kıyafetler, el sanatları, dil, tarih gibi ögeler oluşturur. Bu ögeler nesilden nesile aktarılır.

Kültür, bölgeden bölgeye farklılık gösterebilir.

♦              Dil: Dünya üzerinde birçok ulus vardır. Bu ulusların her birinin kendine ait dilleri vardır. Dillerin, ulusların geçmişinde belli bir tarihi bulunur.

Dil, eserlerin nesilden nesile taşınmasını sağlar.

Atatürk’ün, cumhuriyeti kurduğu yıllarda yaptığı çalışmaların başında Türk Dil Kurumunu kurdurması gelmektedir. Bu kurumun amacı, Türk dilini geliştirmek, dilin milletleri birleştirici bir unsur olduğunu Türk milletine anlatmaktır.

♦              Destan: Kahramanlık, güç, sevgi gibi konuların işlendiği halk şiirleridir.

♦              Türkü: Ezgi ile söylenen halk şiirine denir. Özel durumlarda ya da ezginin, sözlerin çeşitlenmesine göre ninni, ağıt, deyiş adları da kullanılmaktadır.

♦              Tekerlemeler: Daha çok çocuk geleneklerinde yer alan ses ve sözcük benzerliğine göre sıralanan söyleyeni belli olmayan ürünlerdir.

Örnek: Bir berber bir berbere gel beraber bir berber dükkânı açalım demiş.

♦              Kalıplaşmış Sözler: Dilimizde atasözleri, deyimler, bilmecelerdir.

♦              Atasözü: Atalarımızdan günümüze ulaşan, belli bir yargı içeren, söyleyeni belli olmayan, düz konuşma içinde kullanılan sözlerdir.

             Deyim: Asıl anlamlarından uzaklaşarak yeni kavramlar meydana getiren kalıplaşmış sözlerdir.

 

 

           Bilmeceler: Doğa olaylarını, insan, hayvan ve bitkileri, eşyaları konu alan, kapalı şekilde soran, çağrışımlarla bulunması amaçlanan kalıplaşmış sözlerdir.

 

 

      Bayramlar: Milletçe kutladığımız özel günlerdir. Bayramlarda insanlar bir araya gelir, ilişkiler kuvvetlenir.

  • Dinî Bayramlar
  • Millî Bayramlar
  • Hıdırellez Bayramı
  • Nevruz Bayramı
  • Mevsimlik Bayramlar

Gelenek ve Görenekler

Gelenek, bir toplumda eskiden kalmış olmaları nedeniyle saygın tutulup kuşaktan kuşağa iletilen, yaptırım gücü olan kültürel kalıntılar, töre ve davranışlardır.

Görenek ise bir şeyi eskiden beri görüldüğü gibi yapma alışkanlığıdır.

Halk Oyunları: Düğün, nişan, asker uğurlamalarında, dinî ve millî bayramlarda oynanır. Geleneksel kıyafetler giyilir. Figürleri yöreden yöreye değişir.

Türk gelenek ve göreneklerinde, misafire kahve ikram etmek, dinî bayramlarda büyükleri ziyaret etmek, millî oyunlar oynamak, sünnet, düğün gibi özel günleri kutlamak gibi davranışlar vardır.

Gelenek ve görenekler kanunlarda belirtilmez. Ancak toplumda uyulması beklenen davranışlardır.

Yiyecekler, İçecekler: Beslenme biçimi, içinde bulunulan kültürel, coğrafi ve ekonomik özelliklere göre şekillenir. Türk mutfağı Türk kültürünü yansıtır. Türk mutfağı denince, Türkiye’de yaşayan insanların beslenmesini sağlayan yiyecek, içecekler, bunların hazırlanması, pişirilmesi, korunması, yemek yapma teknikleri anlaşılır.

El Sanatları: insanoğlu var olduğundan beri tabiat şartlarına bağlı olarak ortaya çıkmıştır. Geleneksel Türk el sanatlarından halıcılık, kilimcilik, kumaş dokumacılığı, dericilik, ahşap ve ağaç işçiliği vb. sıralanabilir.

Giyim – Kuşam: Giyinme, insanların doğa koşullarından korumak için yaptığı bir eylemdir. Zamanla doğal, toplumsal etkenlerle biçim değiştirmiştir. Bu değişimde coğrafi özelliklerin ve kullanılan malzemelerin de etkisi olmuştur. Giyim, toplumun özelliklerini yansıtır.

Tarihte Türk Oyunları

Türklerin eskiden beri oynadığı oyunlar vardır. Bu oyunlardan bazıları çocuklar arasında da oynanmaktadır. Saklambaç, birdirbir, bezirgânbaşı gibi oyunları örnek olarak verebiliriz.

Yaşam şartlarının ve çevrenin değişmesi, teknolojinin gelişmesi oynanan oyunları da etkilemiştir. Büyüklerimiz küçükken bez bebek, topaç gibi oyuncaklarla oynarlarmış. Günümüzde teknolojinin gelişmesi ile çeşit çeşit oyuncaklar, bilgisayar oyunları oynanmaktadır.

 

Örnek oyun

Aç Kapıyı Bezirgânbaşı Oyunu

iki oyuncu kendilerine birer ad seçerler. Örneğin, biri “Elma”, öbürü “Armut” olur.
Öbürleri bunu bilmezler. “Elma” ile “Armut” karşılıklı durarak el ele tutuşurlar. Oyuncular
sırayla onların kolları altından oyunun şarkısını söyleyerek geçerler:

“Aç kapıyı bezirgânbaşı, bezirgânbaşı…

Kapı hakkı ne verirsin? Ne verirsin?

Arkamdaki yadigâr olsun, yadigâr olsun!”

Şarkının son hecesine rastlayan oyuncu tutularak usulca, “Elma mı, armut mu?” diye
sorulur ve hangisini seçerse onun ardına geçer. Bütün oyuncuların bu seçimi yapmasından
sonra ortaya bir çizgi çekilir. Gruplar karşı karşıya geçerek çekişmeye başlarlar. Güçlü grup
oyunu kazanır.

Kültür Öğeleri ve Değişim

Millî kültürün ögeleri toplumu yansıtır. Ülkemizde kurulmuş olan eski medeniyetlerin kalıntıları ve onlardan kalan eserler de millî değerlerimizdir. Özellikle Anadolu’da Selçuklular, Osmanlılar döneminden günümüze kadar varlıklarını sürdürebilmiş değişik türde ve çok sayıda mimari eser vardır. Bu eserler, en değerli kültürel mirasımızdır. Bu mirasın en belirgin örnekleri köprüler, saraylar, camiler, çarşılar, köşkler, çeşmeler olarak sıralanabilir.

Toplumlarda teknoloji, yaşam şartları sürekli değişmektedir. Bu değişim kültürü de etkilemektedir. Kültür, nesilden nesile değişerek aktarılmaktadır. Kültürün değişime uğramasının en somut örneği mimari alanında görülebilir. Yaşadığımız yerde çeşitli özellikleri olan eski binalar bulunmaktadır. Bu binalar onarım ve restorasyon çalışmaları ile varlığını sürdürmektedir.

Bir milletin en değerli varlıklarından biri kültür öğeleridir. Türk gençleri olarak bizler bu ögeleri tanımalı, yaşatmalıyız. Bu hem birey olarak hem de millet olarak kimliğimizi korumak için gereklidir.

Cumhuriyete Nasıl Kavuştuk?

MONDROS ATEŞKES ANLAŞMASI Osmanlı Devleti’ne Genel Bir Bakış

Osmanlı Devleti 1299 yılında Osman Bey tarafından kuruldu. Kısa zamanda güçlenerek Anadolu’da Türk siyasi birliğini gerçekleştirdi. Balkanlarda da gelişmesini sürdürdü. 16. yüzyılda dünyanın büyük devletlerinden biri hâline geldi. Ancak zaman içerisinde büyümenin getirdiği askerî, siyasi ve ekonomik sorunlara kalıcı çözümler bulunamadı. Bu yüzden, devletin zayıflamasına ve gerilemesine engel olunamadı.

Osmanlı Devleti, Avrupa devletleri gibi birtakım yenilik hareketlerine girişti ise de pek başarılı olamadı.

Fransız ihtilali bütün dünya devletlerini olduğu gibi Osmanlı Devleti’ni de etkiledi. Eşitlik, hürriyet, adalet ve milliyetçilik fikirleri hızla yayıldı. Osmanlı ülkesinde yaşayan pek çok millet, milliyetçilik düşüncesinin etkisi ile ayaklandı. Bu olaylar Osmanlı Devleti’nin içte ve dışta zayıflamasına neden oldu.

19. yüzyıl başından itibaren Osmanlı Devleti’nde demokratikleşme hareketleri başladı. Türk aydınlarının çalışmaları ile meşrutiyet yönetimine geçildi (1876). Ancak bu yönetim uzun sürmedi. 1908’de meşrutiyet, ikinci kez ilan edildi. Bu da Osmanlı Devleti’ni yıkılmaktan kurtaramadı.

Trablusgarp ve Balkan savaşlarında uğradığı yenilgilerle toprak kaybetmeye devam eden Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşı’na girmek zorunda kaldı. Osmanlı Devleti, bu savaşta itilaf Devletlerine karşı, ittifak Devletlerinin yanında savaştı. Fakat savaştan yenik çıktı.

Mondros Ateşkes Anlaşması

(30 Ekim 1918)

Osmanlı Devleti ittifak Devletleri ile birlikte girdiği Birinci Dünya Savaşı’ndan yenik çıkınca itilaf Devletleri ile ağır koşullar içeren Mondros Ateşkes Anlaşması’nı imzalamak zorunda kaldı. 30 Ekim 1918’de Limni adasının Mondros Limanı’nda ateşkes imzalandı.

Ateşkese göre,

  • istanbul ve Çanakkale boğazlarındaki istihkâmlar itilaf Devletleri tarafından işgal edebilecekti.
  • Boğazlar bütün gemilere açılacaktı.
  • Osmanlı ordusu terhis edilecek, silahları galip devletlere teslim edilecek,.
  • Osmanlı Devleti’nin tüm haberleşme araçları galip devletlere bırakılacak,
  • itilaf Devletleri güvenliklerini tehlikeye sokacak bir durum ortaya çıkarsa Osmanlı Devleti’nin herhangi bir toprağını işgal edecekti (7. madde).

Ateşkesin Sonuçları

  • Anodolu ile Rumeli’nin bağlantısı kesiliyor,
  • istanbul’un güvenliği tehlikeye düşüyor,
  • Osmanlı Devleti’nin boğazlar üzerindeki egemenliği sona eriyordu.
  • Osmanlı ordusunun silahlarını teslim etmesi ile devletin savunma gücü kalmıyordu.

“istihkâm: Düşman saldırısını durdurmak, düşmana karşı savunma yapmak amacıyla düzenlenmiş yer.

Ateşkesin en önemli maddesi ise galip devletlerin Osmanlı Devleti’nde istedikleri yeri işgal edebilmelerini sağlayan maddeydi. Bu maddeye dayanan galip devletler Osmanlı Devleti’nin bütün topraklarını işgal ederek aralarında paylaşmak istediler.

 

 

Osmanlı Devleti’nin Durumu

Padişah ve hükümet, milletin haklarını savunacak durumda değildi. Padişah, galip devletlerin çok güçlü olduğuna ve onlarla uğraşılamayacağına inanıyordu. Bu durum galip devletlerin yurdumuzu işgalini kolaylaştırdı.

İşgaller;

  • 13 Kasım 1918’de İtilaf Devletlerinin ortak donanması istanbul önlerine geldi.
  • ingilizler; Antep, Urfa, Maraş ve Musul’u işgal edip Samsun ve Merzifon’a askerî birlikler çıkardılar (ingilizler daha sonra Urfa, Antep ve Maraş’ı Fransızlara bıraktılar.).
  • Fransızlar, Adana ve çevresini işgal ettiler.
  • italyanlar ise Antalya ve Konya yöresini işgal ettiler.
  • Yunanlılar, ingilizlerin yardımı ile İzmir’i işgal ettiler (15 Mayıs 1919).

itilaf Devletlerinin bütün işgalleri Mondros Ateşkes Anlaşması’nın koşullarına aykırıydı.

Padişah ve Osmanlı Hükümeti (Sadrazam ve Bakanlar) bu olaylara seyirci kalıyor, işgalleri önlemek için çaba harcamıyordu.

Türk Halkı Ne Yaptı?

  • Vatanını kurtarmak için önce ulusal dernekler (millî cemiyetler) kurdular.
  • Sonra yine vatanı kurtarmak ve bağımsız yaşamak için Kuvayımilliye (Millî Kuvvetler) adı verilen birlikler oluşturuldu.

Kuvayı milliye Birliklerinin Özellikleri

  • Düzenli bir ordu değildi; yurdun kurtuluşu için yeterli değildi.
  • Düzenli ordunun kuruluşuna kadar TBMM’ye zaman kazandırdılar.
  • Güney Cephesi’nde tek başlarına Fransızları yenmeyi başardılar.
  • Ancak yurdumuzu düşmanlardan tamamen kurtarmak için düzenli bir orduya
    gereksinim vardı.

1. Mustafa Kemal’in Samsun’a Çıkışı

Mustafa Kemal’e göre tek çare Türk milletinin gücünü harekete geçirip yeni bir Türk devleti kurmaktı. Bunun için 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkarak çalışmaya başladı. Mustafa Kemal’in görevi Samsun ve çevresinde Pontusçu Rumların Türklere saldırılarını ve isyanlarını önleyerek Samsun’un işgalini önlemekti.

Mustafa Kemal’in amacı da Anadolu’ya geçip işgalci devletlere karşı kurtuluş mücadelesini başlatmaktı. Mustafa Kemal 9. Ordu Müfettişliğine atandı. Samsun’da birlik ve beraberliği sağladı. Emirler verdi, toplantılar yaptı, işgallere karşı mitingler düzenlenmesini istedi.

Millî Bilincin Güçlenmesi

  1. a.                   Genelgeler

Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919)

Mustafa Kemal Samsun’dan Havza’ya, oradan Amasya’ya geldi. Burada Rauf Bey, Refet Bey ve Ali Fuat Paşa ile birlikte Amasya Genelgesi’ni yayınladılar. Genelge ile Türk milletini mücadeleye çağırdılar.

Genelgenin Maddeleri

  • Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir.
  • istanbul’daki hükümet, üzerine aldığı sorumluluğun gereklerini yerine getirememektedir.
  • Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.
  • Milletin haklarını savunmak için millî bir kurulun varlığı çok gereklidir.
  • Sivas’ta millî bir kongre toplanacaktır.
  • Bu kongereye halkın güvenini kazanmış kişilerin seçilip temsilci olarak gönderilmesi gerekmektedir.

Genelgenin Önemi

  • Genelge, kurtuluş mücadelesinin gerekçesini, amacını ve yöntemini belirtmiştir.
  • Kurtuluş Savaşı için atılan ilk adımdır.
  • Mücadelenin milletçe kazanılabileceği vurgulanmış, Türk milletine egemenliği ele alma konusunda çağrı özelliği taşımaktadır.
  • Genelge padişaha karşı bir başkaldırı özelliği taşır.

Bu nedenle padişah Mustafa Kemal’i geri çağırdı. Fakat o geri dönmeyerek çalışmalarını sürdürdü.

  1. b.                   Kongreler

Erzurum Kongresi

(23 Temmuz – 5 Ağustos 1919)

itilaf Devletleri yurdumuzu paylaşırken Doğu Anadolu’yu Ermenilere vermek istemişlerdi. Buna karşılık Doğu Anadolu halkı bölgenin Türklüğünü ve haklarını savunmak için Doğu Anadolu Haklarını

Koruma Derneğini kurdu. Dernek, Erzurum’da düzenlediği kongreye Mustafa Kemal’i çağırdı.

Mustafa Kemal Erzurum’da 9. Ordu Müfettişliğinden ve askerlik görevinden ayrıldı.

23 Temmuz 1919’da toplanan kongrede başkanlığa Mustafa Kemal seçildi.

Erzurum Kongresi’nde Alınan Kararlar

  • Ulusal sınırlar içinde vatan bir bütündür, bölünemez.
  • Her türlü yabancı işgale, millet birlikte karşı koyacaktır.
  • Vatanın ve bağımsızlığın korunmasına Osmanlı Hükümeti’nin gücü yetmezse, geçici bir hükümet kurulacaktır.
  • Millî meclis, hemen toplanmalı ve hükümet işlerini denetlemelidir.
  • Kongre sonunda Mustafa Kemal’in başkanlığında bir Temsil Heyeti seçildi.

Önemi

Kongre toplanış biçimi bakımından yöresel, aldığı kararlar bakımından ulusal bir kongredir. Kongre kararlarından ulusal bir hükümet kurma ve ulusal egemenliği gerçekleştirme düşüncesi anlaşılmaktadır.

Sivas Kongresi (4 -11 Eylül 1919)

Kongrenin çağrısı Amasya Genelgesi ile yapılmıştı. Kongre bütün yurdun birliğini sağlamayı amaçlıyordu. Kongre başkanlığına yine Mustafa Kemal seçildi. Kongrede en çok başka bir ülkenin koruyuculuğu altına girme konusu tartışıldı ve kabul edilmedi.

Sivas Kongresi’nde Alınan Kararlar

  • Erzurum Kongresi’nde alınan kararlar aynen kabul edildi.
  • Bütün ulusal dernekler Anadolu ve Rumeli’nin Haklarını Koruma Derneği adı altında birleştirildi.

Kongrenin sonunda Mustafa Kemal’in başkanlığında bir Temsil Heyeti seçildi.

Sivas Kongresi toplanma biçimi ve alınan kararlar açısından ulusal bir kongredir. Çünkü yurdumuzun her yerinden gelen delegelerle toplandı. Ayrıca bu kongrede yurdumuzun tamamını ilgilendiren kararlar alındı.

Sivas Kongresi’nden Sonraki Gelişmeler

Sivas Kongresi’nden sonra her şeye rağmen Mustafa Kemal kongrenin aldığı kararları padişaha bildirmek istedi. Sadrazam Damat Ferit Paşa’nın engellemesi ile karşılaşınca istanbul ile Anadolu’nun ilişkisini kesti ve Damat Ferit Paşa istifa etmek zorunda kaldı.

iş başına gelen Ali Rıza Paşa Hükümeti Temsil Heyeti ile anlaşmak zorunda kaldı. Amasya Görüşmeleri (20 – 22 Ekim 1919) istanbul Hükûmeti’nin temsilcisi Salih Paşa ile Mustafa Kemal Amasya’da bir araya gelerek kararlar aldılar.

Osmanlı Hükümeti Temsil Heyetini tanıyacak, Türk vatanının bağımsızlığı ve korunması için çaba harcayacaktı.

Millî Meclis güvenilir bir yerde toplanacaktı. Önemi

istanbul Hükümeti, Erzurum ve Sivas Kongresi’nin kararlarını kabul ediyordu. Yine istanbul Hükümeti Temsil Heyetini tanımış oluyordu.

Mustafa Kemal, 27 Aralık 1919’da Ankara’ya geldi. istanbul’a gidecek milletvekilleri ile görüştü. Milletvekillerine mecliste yapmaları gereken işleri anlattı.

Ankara haberleşme ve ulaşım olanakları bakımından önemli bir merkezdi. Ayrıca Anadolu’daki cephelere yakın ve güvenli konumdaydı.

Mustafa Kemal’in Samsun’a ayak bastıktan sonra Anadolu’da gittiği yerler:

Samsun (19 Mayıs 1919), Havza, Amasya (Amasya Genelgesi, 22 Haziran 1919), Erzurum (Erzurum Kongresi, 23 Temmuz 1919), Sivas (Sivas Kongresi, 4-11 Eylül 1919), Ankara (27 Aralık 1919)

c. Misakımillî (Ulusal Ant) ve Önemi

ikinci Meşrutiyet ile kurulan Osmanlı Mebusan Meclisi’ni padişah, Mondros Ateşkes Anlaşması’ndan sonra kapatmıştı. Bu nedenle padişahın ve Osmanlı Hükûmeti’nin yaptığı işler denetlenemiyordu.

Erzurum ve Sivas kongrelerinde meclisin açılması kararları alınmış, Amasya Görüşmeleri’nde de istanbul Hükümeti bunu kabul etmişti. Mustafa Kemal meclisin Anadolu’nun güvenli bir yerinde açılmasını istiyordu. Ancak Osmanlı Hükümeti ve padişah meclisin istanbul’da açılmasına karar verince Mustafa Kemal milletvekilleri ile görüşmek için Ankara’ya geldi.

Osmanlı Mebuslar Meclisi 12 Ocak 1920’de İstanbul’da toplandı. Mustafa Kemal’e bağlı milletvekilleri mecliste bir grup oluşturarak Mustafa Kemal’in kendilerine verdiği ilkeler doğrultusunda bir bildiri hazırladılar (28 Ocak 1920). Buna tarihimizde Misakımillî (Millî Ant.), Ulusal Yemin adı verilir.

Misakımillî Kararları

  • Monros Ateşkes Anlaşması’nın imzalandığı sıradaki Türk vatanı bölünmez bir bütündür.
  • Millî ve ekonomik gelişmemizi engelleyen ayrıcalıklar kaldırılmalıdır.

Yurdumuzdaki azınlıkların hakları yabancı ülkelerde bulunan insanlarımıza verilen haklar kadar olmalıdır.

Önemi

Türk vatanının sınırları çizildi. İşgallere karşı çıkıldı. Misakımillî kararları Kurtuluş Savaşı’mızın programı olmuştur.

Misakımillî kararları itilaf Devletlerini kızdırdı. Milletvekillerini tutukladılar ve İstanbul’u işgal ettiler (16 Mart 1920).

ç. Türkiye Büyük Millet Meclisinin Açılışı (23 Nisan 1920)

İstanbul’un işgali üzerine Mebuslar Meclisi kapatıldı ve bazı milletvekilleri tutuklandı. Bunun üzerine Mustafa Kemal Ankara’da yeni bir meclisin açılmasına karar verdi. Seçimler yenilendi, istanbul’dan kaçabilen bazı milletvekilleri de Ankara’ya geldi. Hazırlıklar tamamlanınca büyük bir törenle Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920’de açıldı.

 

Meclis başkanlığına Mustafa Kemal seçildi. Mustafa Kemal meclise bir önerge verdi.

Önergede yer alan konular şunlardı:

•             Hükümet kurmak zorunludur.

•             TBMM’nin üstünde bir güç yoktur.

•             TBMM yasama ve yürütme yetkilerini kendinde toplamıştır.

•             Meclisten seçilecek bir kurul (Bakanlar Kurulu) hükümet işlerine bakar. Meclis başkanı hükümetin de başkanıdır.

TBMM bu önergeyi kabul etti. Yeni Türk devletinin temelleri atıldı. Kurulan hükümete Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti adı verildi.

Türkiye Büyük Millet Meclisinin

Açılmasından Sonraki Olaylar

İstanbul Hükümeti’nin başında bulunan Damat Ferit Paşa, Türk halkını meclise karşı ayaklandırmak istedi. Padişah ve şeyhülislamın imzaladığı, Mustafa Kemal’in öldürülmesini isteyen fetvalarını uçaklar ile Anadolu’ya dağıttı. itilaf Devletlerini ve azınlıkları destekledi.

Ayrıca, Kuvayımilliye birliklerinden bir kısmı düzenli ordunun emrine girmek istemediği için ayaklandı. Ayaklanmalar bastırıldı. TBMM düzenli bir ordu kurarak Kurtuluş Savaşı’nı başlattı.

Ancak TBMM’nin açılışından sonra meclis;

  1. istanbul Hükümeti,
  2. Azınlıkların ayaklanmaları (itilaf Devletleri kışkırttı.)
  3. Düzenli orduya karşı çıkan Kuvayımilliye birliklerinin (Çerkez Ethem, Demirci Mehmet Efe gibi) çıkardığı ayaklanmalarla uğraşmak zorunda kaldı.

Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920)

Son Osmanlı Mebusan Meclisi’nde MisakımilITnin kabulünden sonra güç kazanan Millî Mücadele Hareketi, Birinci Dünya Savaşı’nın galip devletlerini telaşa düşürdü. Daha önce aralarında anlaşarak düzenledikleri bir antlaşma metnini Osmanlı Hükümeti’ne kabul ettirmek için harekete geçtiler.

Antlaşma maddelerini görüşmek için Osmanlı Hükümeti’ni Fransa’da Paris’in Sevres (Sevr) kasabasına çağırdılar. Buraya giden Osmanlı Heyeti 10 Ağustos 1920’de itilaf Devletlerinin baskısıyla Sevr Antlaşması’nı imzaladı.

Bu antlaşma ile Türk halkının son toprak parçası olan Anadolu da elinden alınıyor, ordusu ve donanması olmayan sömürge bir Osmanlı Devleti ortaya çıkıyordu. TBMM bu antlaşmaya büyük tepki gösterdi. Antlaşmayı tanımadı. Antlaşmayı imzalayan istanbul Hükümeti’ni vatan haini ilan etti.

 

 

Savaş Dönemi

Kurtuluş Savaşı’nda savaş dönemi Doğu Cephesi’ndeki savaşlarla başlar. Lozan Barış Antlaşması ile sona erer.

Kurtuluş Savaşı’nda Cepheler

  1. 1.            Doğu Cephesi: Ermenilerle savaşıldı. Gümrü Antlaşması yapıldı (2 Aralık 1920).
  2. 2.            Güney Cephesi: Fransızlarla savaşıldı. Urfa, Antep, Maraş Savunması. Ankara Antlaşması yapıldı (20 Ekim 1921).
  3. 3.            Batı Cephesi: Yunanlılarla savaşıldı.
  4. Birinci inönü Savaşı
  5. ikinci inönü Savaşı
  6. Sakarya Savaşı
  7. Büyük Taarruz

Mudanya Ateşkesi yapıldı (11 Ekim 1922).

Kurtuluş Savaşı’nda; Doğu Cephesi’nde, Güney Cephesi’nde ve Batı Cephesi’nde mücadele edildi. Ayrıca içerde padişah orduları ile savaşıldı. Mustafa Kemal’in önderliği, Türk milletinin gücüyle birleşince her zorluğun üstesinden gelindi.

1. Doğu Cephesi: itilaf Devletleri Mondros Ateşkes Anlaşması’na bir madde koyup Doğu Anadolu’yu Ermenistan’a vermek istediler. Ermeni saldırılarında insanlarımız toplu olarak katledildi.

TBMM’nin kararıyla Kâzım Karabekir Paşa
Doğu Cephesi’nde Ermenileri yendi. 2 Aralık
1920’de Gümrü Antlaşması imzalandı.
Gümrü Antlaşması yeni Türk devletinin

imzaladığı ilk anlaşmadır.

2. Güney Cephesi: Mondros Ateşkes Anlaşması’ndan sonra İngilizler tarafından işgal edilen Antep, Maraş ve Urfa Fransızlara bırakıldı.

Fransızlara karşı Antep, Urfa ve Maraş’ta kahramanca savaşıldı. Kazanılan başarılar Fransızlara Türk
topraklarında tutunamayacaklarını gösterdi.

20 Ekim 1921’de Ankara Antlaşması imzalandı. Halkın gösterdiği bu kahramanlıklar nedeniyle TBMM

tarafından Antep’e “Gazi”, Maraş’a “Kahraman”, Urfa’ya da “Şanlı” unvanları verildi.

3. Batı Cephesi: Batı Cephesi’nde savaş 15 Mayıs 1919’da Yunanlıların İzmir’i işgali ile başladı. Asıl çarpışmalar düzenli ordunun kurulmasından sonra oldu.

 

Birinci İnönü Muharebesi ve Sonuçları

Eskişehir’in batısındaki İnönü’ye gelen Yunan ordusunu, Albay ismet Bey komutasındaki Türk ordusu büyük bir yenilgiye uğrattı. 10 Ocak 1921’de Batı Cephesi’ndeki bu ilk askerî başarı, kurtuluş
azmi ve umudunu güçlendirdi.

Londra Konferansı: Sevr Antlaşması’nın şartlarını biraz değiştirerek Türklere kabul ettirmek için toplanan konferans TBMM ve Hükümet temsilcisinin kârlı çıkması ile dağıldı.

Moskova Antlaşması: Birinci inönü Zaferi’nde Türklerin gücünü gören Sovyetler Birliği 16 Mart 1921’de Moskova Antlaşması ile yeni Türk devletini tanıdı.

İkinci İnönü Muharebesi ve Sonuçları:

Güçlerini artırıp yeniden saldıran Yunanlılar yine inönü’de ismet Paşa’ya karşı 31 Mart / 1 Nisan 1921 tarihlerinde büyük bir yenilgiye uğradılar.

Sakarya Meydan Muharebesi ve Sonuçları: Büyük bir güçle saldıran Yunan ordusu Afyon, Kütahya ve Eskişehir’i ele geçirince Türk ordusu çok kayıp vermemek için Sakarya ırmağının doğusuna çekildi.

TBMM, Mustafa Kemal’i başkomutanlığa atadı. Mustafa Kemal’in komutasındaki Türk ordusu 22 gün, 22 gece süren savaş sonunda parlak bir zafer kazandı (13 Eylül 1921).

TBMM Mustafa Kemal Paşa’ya “Mareşallik” rütbesi ve “Gazilik” unvanı verdi. Sakarya Zaferi TBMM Hükümetinin içte ve dışta saygınlığını artırdı.

Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muhaberebesi: 26 Ağustos 1922’de başlatılan Büyük Taarruz, 30 Ağustos günü Mustafa Kemal’in yönettiği Başkumandanlık Meydan Muharebesiyle Dumlupınar’da büyük bir zafere dönüştü.

9 Eylül 1922’de izmir’e ulaştı. Bu büyük zafer Anadolu’nun sonsuza kadar Türk vatanı olarak kalacağını gösterdi.

BARIŞ DÖNEMİ

  1. 1.                   Mudanya Ateşkes Antlaşması

(11 Ekim 1922)

Yunanlıların izmir’de yenilgiye uğratılmasından sonra Türk ordusu boğazlara ve istanbul’a doğru yöneldi. ingiltere görüşme isteğinde bulundu. Mudanya’da ingiltere, Fransa, italya temsilcileri ile ismet Paşa’nın katıldığı görüşmeler sonunda istanbul, Boğazlar ve Doğu Trakya savaşılmadan kurtarıldı.

Bu antlaşma Türk vatanını paylaşma tasarılarını sonuçsuz bıraktı.

 

 

  1. 2.                   Lozan Barış Antlaşması

8 ay süren barış görüşmeleri isviçre’nin Lozan kentinde yapıldı, ingiltere, Fransa, italya, Japonya, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya ile Türkiye temsilcileri katıldı. Dış işleri Bakanı ismet Paşa Türkiye’yi temsil etti.

24 Temmuz 1923’te imzalanan antlaşmaya göre;

  • Yunanistan ile Meriç Irmağı sınır olacak,
  • Bozcaada ve Gökçeada Türklere verilecek,
  • Ege adaları silahtan arındırılacak,
  • Yunanistan savaş tazminatı olarak Karaağaç’ı verecek,
  • Boğaz geçişleri Boğazlar Komisyonu tarafından denetlenecek,
  • Suriye sınırı Ankara Antlaşmasındaki gibi olacak,
  • Kapitülasyonlar kaldırılacaktı.

Bu antlaşma Türk tarihinde bir dönüm noktasıdır. Bütün dünya devletleri yeni Türk devletini ve bağımsızlığını resmen tanıdılar.

Irak sınırı hariç Misakımillî gerçekleşti.

CUMHURİYETİMİZİN KURUCUSU: ATATÜRK

Mustafa Kemal Atatürk 1881 yılında Selanik’te doğdu, ilkokulu Şemsi Efendi ilkokulunda okudu. Asker olmak isteği ile sınavlara girip Selanik Askeri Rüştiyesi, Manastır Askeri idadisi (Lisesi), Harp Okulu ve Harp Akademisini başarıyla bitirerek kurmay yüzbaşı olarak orduya kaltıldı.

ilk gençlik yıllarından itibaren ülkenin kötüye giden durumu ve Türk milletinin geleceği ile ilgilendi.

Mustafa Kemal, ilk askerî başarısını Trablusgarp ve Balkan savaşlarında

gösterdi. Çanakkale Savaşlarında parlak zafer elde edilmesinde önemli rol oynadı. Kurtuluş Savaşı’nda kazandığı Sakarya ve Başkumandanlık Meydan Savaşı zaferleriyle Türk milletini bağımsızlığına kavuşturdu.

Mustafa Kemal, akıl ve bilimi yol gösterici kabul ederdi. Okuyan, araştıran, düşüncelerini eserleriyle ortaya koyan bir önderdi. Onun en büyük eseri bağımsız, çağdaş Türkiye Cumhuriyeti’dir. Atatürk, üstün bir komutan, eşsiz bir devlet adamıydı. Devlet yönetimindeki başarıları ile bütün dünyanın hayranlığını kazandı. Birçok geri kalmış millet onun yaptıklarını örnek aldı. Atatürk bütün hayatini; çağdaş uygarlık düzeyinin üstüne çıkarmayı amaçladığı Türk milletine adamış bir insandır. 10 Kasım 1938 sabahı istanbul Dolmabahçe Sarayı’nda gözlerini yumdu. Mustafa Kemal Atatürk’ün naaşı devlet töreni ile Ankara Etnografya Müzesindeki geçici kabre kondu.

10 Kasım 1953’te Anıtkabir’e getirilerek ebedî istirahatgâhına defnedildi.

 

Yorum yapabilir , ya da geri bildirim yapabilirsiniz.

Yorum Yapmak İster Misiniz?