5. Sınıf Fen ve Teknoloji Ses Konu Anlatımı ve Ders Notu

SES

      SESİN OLUŞMASI VE YAYILMASI:                          

      Titreşen maddelerin bulunduğu ortama yaydığı enerjiye ses denir.

           

* Titreşen her madde az veya çok ses çıkarır.                   

* Ses, dairesel dalgalar halinde etrafa yayılır.

Tıpkı suya atılan bir taşın meydana getirdiği

dalgaların etrafa yayıldığı gibi.                                                        

* Sesi göremeyiz. Sesi ancak duyarak algılaya- biliriz. Örneğin; okullarımızdaki zil seslerini algılayarak içeri girer ya da teneffüse çıkarız.

 

 

 

SES KAYNAKLARI

       Titreşerek ses üreten varlıklara ses kaynakları denir.  Ses kaynakları doğal ve yapay olmak üzere ikiye ayrılır.

 

1 – Doğal Ses Kaynakları

      Dışarıdan bir etki ya da insan müdahalesi olmadan ses çıkaran kaynaklara doğal ses kaynağı adı verilir. İnsan sesi, hayvan sesleri,rüzgâr ve su sesleri doğal seslerdir.

 

2 – Yapay Ses Kaynakları

      İnsanlar tarafından üretilen ve ses çıkarması için

insan etkisi gereken ses kaynaklarına, yapay ses

kaynağı adı verilir. Müzik aletleri, otomobiller ve bazı elektronik cihazlar yapay ses kaynaklarıdır.

 

           Sesin Yayılması:

       Madde taneciklerden oluşur. Katı, sıvı ve gaz maddelerde ses yayılırken taneciklerden biri

titreştiğinde diğer taneciklerinde titreşmesine neden

olur. Böylece, titreşen tanecikler diğer taneciklere enerji aktarır.

* Bir maddeyi oluşturan taneciklerdeki titreşimlerin aktarılma süresi, o maddedeki sesin yayılma hızını belirler.                                                                                 * Tanecikler arasındaki uzaklık arttığında  tanecikler arasındaki etkileşim azalacağından titreşim aktarımı da yavaşlar.

* Bundan dolayı ses, en hızlı katı ortamlarda, en yavaş gaz ortamlarda yayılır.

 

NOT : Ses; katı, sıvı ve gaz ortamlarda yayılır. Ses, boşlukta yayılmaz.

 

* Kulağını tahta masaya dayayan bir öğrenci, başka bir öğrenci masaya vurduğunda oluşan sesi duyar. Bu örnek bize sesin katılarda yayılabileceğini gösterir.

* Denizlerde yaşayan bazı canlılar, sesin suda yayılma özelliği sayesinde iletişim kurarlar.

Örneğin, yunus ve balinalar çeşitli sesler

çıkararak haberleşirler.

* Balinalar hem karada hem suda yaşasalardı, suda daha rahat haberleşirlerdi. Çünkü sıvılarda ses gazlara göre daha hızlı yayılır.

* Çevremizdeki varlıkların sesi havada yayılarak kulağımıza gelir. Ses havada yayılmasaydı varlıkların sesini duyamazdık.

* Uzayda sürekli gök taşları birbirine çarpmasına, Güneş’te ve diğer yıldızlarda patlamalar olmasına rağmen bu çarpışma ve patlamaların sesini duyamayız. Bu sesleri duyamayışımızın sebebi sesin boşlukta yayılmamasıdır.

         İçi hava dolu fanusta çalan saatin sesi

duyulur. Ancak fanustaki hava boşaltılırsa çalar

saatin sesi duyulmaz.

        Sesin yayılması için katı, sıvı ve gaz

ortam gereklidir. Ses, boşlukta yayılmaz.

 

 

        Sesin  Şiddeti

       Aynı ses kaynağının ürettiği sesin farklı uzaklıklardan farklı şekillerde duyulmasını

sağlayan özelliğe  “sesin şiddeti”  denir.

* Sesin yayılmasında ortam etkilidir. Ortamın

farklılığı sesin şiddetini etkiler.

* Aynı ses kaynağından üretilen sesin şiddeti, yoğun ortamlarda diğer ortamlara göre daha azdır. Örneğin, iki taş su içinde birbirine vurulduğunda suda çıkan sesin şiddeti daha kısa mesafede azalır ve kulağımıza düşük ses olarak gelir. Çünkü su yoğun bir ortamdır. Yoğun ortamlar sesin şiddetini azaltır. Aynı taşlar havada birbirine vurulsaydı çıkan sesin şiddeti daha uzun mesafede azalacak ve kulağımıza yüksek ses olarak gelecekti. Çünkü hava az yoğun bir ortamdır.

 

       Ses Yalıtımı:

       Sesin yayılmasının önlenmesine  “ses yalıtımı” adı verilir.

      Günümüzde şehirleşmenin artmasıyla gürültü kirliliği de artmıştır. Şehirlerdeki yoğun trafiğin olduğu yerler ve iş makinelerinin çalıştığı yerler ses kirliliğinin oluştuğu yerlerden bir kaçıdır. Araçların egzozlarına susturucu takılarak ses kirliliği önlenir.

      Binalar yapılırken katlar arasında ve duvarlarda sesi geçirmeyen; yün pamuk, kauçuk, keçe,köpük (strafor), plastik, halı, cam yünü gibi maddeler kullanılır. Binaların taban ve tavan ve duvarlarına köpük yerleştirilir ve evlerin oda veya duvarlarına köpük yerleştirilir ve evlerin oda veya merdivenleri halı ile kaplanarak ses yalıtımı sağlanır. Bazı evlerin pencerelerinde çift cam kullanılmaktadır. Çift cam arasındaki hava boşaltılmaktadır. Bu sayede dış ortamdan iç ortama sesin gelmesi engellenerek ses yalıtımı oluşturulmuş olur.

 

      Otobüs, araba, uçak gibi ulaşım araçları motorla çalışır. Motor çalışırken çevresine ses verir. Bu ses araç içindeki kişileri de rahatsız eder. Bunun için kaportanın bazı yerleri yalıtım malzemeleri ile kaplanır. Aracın motorundan çıkan sesin şiddetini azaltmak için de egzoza susturucu takılır.

 

Ses yalıtımı için;

 

* Pencerelerde çift cam kullanılır.

* Duvarların ve dairelerin arasına yalıtım

maddeleri konulur (köpük, izocam gibi).

* Zeminleri halı, kilim gibi maddelerle

kaplanır.

* Motor sesini azaltmak için taşıtların

egzozlarına susturucu takılır.

* Tiyatro, konser ve cami gibi yerlerin

akustiğine dikkat edilir.

 

           Ses Kirliliği:

          İnsanları rahatsız eden seslere gürültü denir. Gürültü ses kirliliğine neden olur.

 

Gürültülü ortamlarda;

* Çalışanların dikkati dağılır,

* İşlerin yapılması zorlaşır,

* İnsanlarda baş ağrısı ve baş dönmesi olur,

* İnsanlarda kalıcı veya geçici işitme kaybına neden

olabilir.

*  İnsanların ruh sağlığı bozulur.

*  Mide hastalıklarına(ülser, gastrit vb.) neden olabilir.

* Gürültü kirliliğini ve sesin yankılanmasını önlemek için tiyatro, müzik ve konferans salonlarında

ses yalıtım maddeleri ile sesin sağlıklı iletimi sağlanır.Bu düzenlemeye akustik denir.

* Şiddetli sesler duyma bozukluklarına sebep olabilir.

Bunun için gürültülü ortamlarda çalışan insanlar kulaklarına tıkaç takarlar.

       Yalıtımda yapılan tasarım ve kullanılan malzeme sesin yalıtım derecesini etkiler.

 

        Sesler Bize Nasıl Yardımcı Olur?

* Ambulans sireni bir hasta ya da yaralı taşıdığını yoldaki sürücülerin yol vermesi gerektiğini anlatır.

* Bazı hayvanlar da birtakım sesler çıkararak  iletişim kurar. Balina ve yunuslar özel sesler çıkararak

anlaşır.

* Ses, konuşmanın yanında birçok alanda uyarı amaçlı kullanılır.

* Biri bizi aradığında ya da mesaj gönderdiğinde telefonumuz uyarı sesi verir.

 

* İtfaiye, ambulans gibi araçlar gideceği yere

kısa sürede ulaşmak için uyarı sesi çıkarır.

* Birçok iş yeri ve evlerde bir yangın durumunda insanları uyarmak için ısı ve dumana karşı duyarlı yangın alarm sistemleri kullanılır.

* Günümüzde kullanılan bazı taşıtlar da kapı

açık kaldığında, emniyet kemeri takılmadığında, farlar açık unutulduğunda sesli uyarı sinyali vererek

sürücüyü uyarır.

            Sesin  Yolculuğu

         İnsanoğlu önce sesin tellerde iletimini başardı. Bunu Graham Bell adlı bilim adamı başarmıştır.

Telefonun icat edilmesinden sonra radyo ve telsiz de sesin iletiminde kullanılmıştır.

     Sesin kaydedilmesi ve kaydedilen  sesindirilebilmesini sağlayan fonograf icat edildi. Thomas Edison tarafından icat edilen bu alet, sesin kaydı ve dinlenmesini sağlayan birçok aygıtın gelişmesinin başlangıcı olmuştur.

* Sesler plak üzerine kaydedildi. Plaklara  kaydedilen sesler gramofon denilen aygıtla dinleniyordu. Gramofon çevrilerek, sıkışan yay plağı döndürü-yordu. Plaklara kaydedilen sesin dinlenmesi için elektrik ya da pille çalışan pikaplar geliştirildi.

 

 

            SES VE MESLEKLER

       Günümüzde ses şiddetini artırmak için

araçlar geliştirilmiştir. Bu araçlar sayesinde büyük salonlarda meydanlarda ses, kalabalık insan gruplarına duyurabilmektedir. Sesle ilgili meslekler ortaya çıkmıştır. Sesin

geniş mekânlarda nasıl duyurabileceği konusunda

çalışan insanlar vardır. Kayıt stüdyolarında sesi

kaydetmek için uzmanlar çalışmaktadır.

* Sesin kaydedilmesi ve dinlenmesini sağlayan

elektronik cihazların yapımında elektronik mühendisleri görev yapar.

* Sinema ve TV filmlerinde, TV ve radyo   programlarında sesin kaydı ve düzenini sağlayan ses yönetmenleri vardır.

* Sesin şiddetini yükselten mikrofon gibi aletlerin kullanımı, sinema, tiyatro, konferans salonlarında ve konserlerde ses düzeninin sağlanması için bu alanda uzman kişiler görevlendirilir.

 

 

IŞIK İLE SES ARASINDAKİ FARKLAR

 

Işık                                                  Ses                                

* Işık ışınları boşlukta,         * Ses, katı, sıvı ve gaz

havada, saydam                       maddelerde yayılır.

maddelerde yayılır.                 Havasız ortamlarda

                                                (boşlukta) yayılmaz.

* Işık ışınları doğrular          * Ses dalgaları dairesel         

boyunca yayılır.                     dalgalar halinde etrafa

                                               yayılır.

* Opak maddelerden             * Opak maddelerde de

geçemez.                                 yayılır.

 

* Işık ışınlarının hızı            * Ses dalgalarının

büyüktür. Yayıldığı               yayılma hızı, ışık

ortama göre farklılık             ışınlarının yayılma

gösterir.                                hızından daha küçüktür.

                                                Ses dalgaları da 

                                                yayıldığı ortama göre

                                                 farklılık gösterir.

* Doğrusal bir yol izlediği   * Doğrusal bir yol

için daha hızlı yayılır.            izlediği  için daha

                                                              hızlı yayılır.

 

* Duymamızı sağlar              * Görmemizi sağlar.

 

Işık ve Ses Arasındaki Benzerlikler:

 

* Ses de ışık gibi enerji türüdür.

* Farklı kaynaklar tarafından oluşturulabilir.

* İkisi de bir engelle karşılaşmadığı sürece her yöne

yayılır.

* Etkileri farklı olmasına rağmen ikisinin de yol

açtığı kirlilik sağlığımızı olumsuz etkiler.

* Teknolojik gelişmeler iki enerji türünün de

etkisini artırmıştır.

Yorum yapabilir , ya da geri bildirim yapabilirsiniz.

24 Yorum Yapılmış to “5. Sınıf Fen ve Teknoloji Ses Konu Anlatımı ve Ders Notu”

  1. saban dedi ki:

    Çoooooooookk k9tü

  2. jgjgjgj dedi ki:

    çok teşekkür ederim projemi buradan yaptım . 100 alıcağıma inanıyorum sizin sayenizde

  3. zişa dedi ki:

    çokkkkkkkkk güzellll

  4. Amine dedi ki:

    Çok güzel ?? bir site ?????

  5. Emocan dedi ki:

    Çok güzel bi site ama çok fazla uzun ödevim özet ama bu bildigin özet deil kitap yaw kitaaaaap!??!? *=:+) & ‘=₺(%) ₺)

  6. ?????? dedi ki:

    Çok beğendim

  7. İsimsiz dedi ki:

    Çooooooooooooook güzel

  8. Elif dedi ki:

    Tskkrlr

  9. selin dedi ki:

    Tskkrlr

  10. Elif dedi ki:

    Çok güzel bır sayfa proje ödevime çok yardımcı oldu

  11. selin dedi ki:

    Pok gibi bır site dersem yalan olur

  12. Elif dedi ki:

    Çok teşekkürler proje ödevime çok yardımcı oldu

  13. tevfik dedi ki:

    bu site bir harika

  14. Senanur dedi ki:

    Çok teşekkür ederim. Çok yardımcı oldunuz

  15. mina dedi ki:

    çok güzel yazmışsınız ama “IŞIK İLE SES ARASINDAKİ FAKLILIKLAR” bölümündeki SON maddenin tam tersi olması gerekmiyor muydu yani doğrusu “IŞIK GÖRMEMİZİ SAĞLAR ; SES DUYMAMIZI SAĞLAR” ama sağ olun işime yaradı

  16. EBRU dedi ki:

    ÖDEVİME ÇOK YARDIMCI OLDUNUZ TEŞEKKÜRLER

  17. EBRU dedi ki:

    ÖDEVİME ÇOK YARDIMCI OLDUNUZ ÇOK TEŞEKKÜRLER

  18. edvdfvewfqewf dedi ki:

    huloooooooooooooo süper site

  19. edvdfvewfqewf dedi ki:

    wallaha süper

  20. pinya dedi ki:

    yardımcı olduğunuz için thank you

  21. idil dedi ki:

    çok teşekkür ederim çok yardımcı oldunuz 🙂 🙂

  22. sunaa dedi ki:

    harika yazılıma yardımcı oldu saol kademeli eğitim…

  23. karabela dedi ki:

    teşekkürler çok yardımcı oldu 🙂

Yorum Yapmak İster Misiniz?