5. Sınıf Türkçe Eylem (Fiilller) Konu Anlatımı ve Ders Notu

EYLEM ( FİİL )

       İş, oluş, hareket, durum bildiren kelimelere  “eylem ”  denir

Örnek : Koşmak ,gülmek ,yazmak ,gelmek ,yazmak ,bilmek ,büyümek  gibi

*  Hilal dans öğreniyor. → İş

* Ayfer salonda koşuyor. → Hareket

* Bahçedeki fadanlar büyüyor.  → Oluş

NOT : Bir kelimenin fiil olduğunu anlamak için, kelimenin yalın haline “-mek,-mak” eklerini getirebiliriz. Gelebiliyorsa fiildir.

* konuş + mak → konuşmak ( fiil)

* kutu + mak → kutumak olmaz ( fiil değil)

* yürü + mek → yürümek ( fiil )

* kalem -+ mek → kalemmek olmaz.( fiil değil)

 

MASTAR

     Eylemlerin kişi ve zaman göstermeyen  kök veya gövdelerine  – mek , – mak eki almış biçimlerine MASTAR denir.

* Sevmek , çizmek ,okumak , koşmak , sulamak vb

 

Fiilde  Kök: Eylemden – mek  ,– mak eki çıkarılınca kalan bölümüne  “ kök “  denir.

            Mastar                        Kök

    *  Bakmak                          Bak

    *  Sevmek                          Sev

    *  Gitmek                           Git

 

Fiilde  Gövde: Eylemlerin yapım eki almış haline   “ gövde ”  denir.

           Kök                         Gövde

    *  Gez                                 Gezdim

    *  Gez                                 Gezmiş

    *  Gez                                 Geziş                             

 

                FİİLDE ZAMAN                                                       

1 –  –miş’li Geçmiş Zaman ( Öğrenilen ,duyulan) : Fiillere  – miş , – mış, – muş, – müş ekleri getirilerek sağlanır.Bu eylemler daha çok başkasından duyulma, aktarılma anlamı taşırlar. 

 Örnek : * Derslerini bitirmiş. (başkasından duyma)

* Okuldan aramışlar. (başkasından duyma)

* Aaa ! cüzdanım düşmüş. (sonradan farkına varma)

* Mutfakta elimi kesmişim. (sonradan farkında olma)

 2 – (di’li) Geçmiş Zaman (Görülen) : Eylemlere   -dı,-di,-du,-dü,-tı,-ti,-tu,-tü  ekleri getirilerek yapılır. Anlatan kişi harekete bizzat tanık olmuştur, eylemi görmüştür.

Örnek : *Evleri yandı.

* Hep birlikte geziye gittik.

*Sınavı kazanabileceğini söyledi.

* Akrabalarım Konya’da kaldı.

* Bu sokaklarda beraber yürüdük.

 3 – Şimdiki Zaman Eyleme  – (i)yor  eki getirilerek yapılır.Eylem ile anlatış aynı zamanda gerçekleşir.

 Örnek :  * Ders çalışıyorum.

* Ne diyor?

* Çocuklar yine kavga ediyor.

* Lütfen sessiz olun şu an ders çalışmaktayım.

 

4 – Geniş Zaman: Eylemlere  – r, – ar, – er ekleri getirilerek yapılır.

 Örnek :  * Bütün yemekleri severim..

* Her sabah yürürüm.

* Bu yolun sonu nereye çıkar?

* Hep böyle güler yüzlü müsün ?

5 –  Gelecek Zaman: Eylemlere –ecek , –acak eki getirilerek yapılır.

 Örnek :  * Sana olan aşkımı haykıracağım.

* Gelecek de bir gün gelecek.

* Mektuba yazacak sözüm kalmadı.

* Okuyacak da adam olacak.

 

KİŞİ (ŞAHIS) EKİ

       Fiilin bildirdiği iş mutlaka canlı veya cansız bir varlık tarafından yapılır. İşte bu varlığa   “fiilin kişisi” denir.

      Türkçe’de üç tanesi tekil, üç tanesi de çoğul olmak üzere altı tane şahıs vardır.

Ben….(Kendisi söz söyleyen)
Sen….(Kendisine söz söylenilen)
O……(Kendisinden bahsedilen)

NOT : Fiilin bildirdiği şahısları aldıkları eklerden tanırız.

*  Sevdi  – m   (Ben),              * Sevdi  –  n (Sen)
*  Sevdi   (O),                         * Sevdi  –  k (Biz)
*  Sevdi  – iniz   (Siz),           * Sevdi –  ler (Onlar)
              

          Tekil                      Çoğul
1. Tekil  →  Ben      1. Çoğul  →  Biz
2. Tekil  →  Sen      2. Çoğul  →  Siz
3. Tekil  →  O         3. Çoğul  →  Onlar

NOT : 3. tekil şahıs eki yoktur.

1.Tekil :  – m , –im          1.Çoğul :  –k  , –iz
2.Tekil  :  – n , –sin          2.Çoğul :  –niz ,  –siniz
3.Tekil  : — —- —            3.Çoğul  : –ler 

            FİİLLERİN   OLUMSUZLUK

 

        Eylemin yapıldığını ya da yapılacağını  bildiren fiillere  “olumlu  fiiller”  denir.

  Eylemin yapılmadığını ya da yapılmayacağını bildiren fiillere  “olumsuz  fiiller”  denir.

          Fiil tabanına olumsuzluk eki  – me, – ma ;             ekleri getirilerek yapılır.

*  Sev + me + di + m
*  Gel + me + y + in

NOT : Geniş zamanın olumsuzu 1. Şahıslarda  –me, -ma diğerlerinde ise –mez, -maz ile yapılır.

*  Sev (e) r im    →Sev (me) m /

*  Bil (i) r sin   →Bil (mez) sin

DİKKAT : Şimdiki zamanın olumsuzu yapılırken “ ( ) yor” eki -me, -ma olumsuzluk ekini daraltarak               –mı,  –mi,  –mu,  –mü  haline sokar.

 

*  İste + mi + yor + um

*  Görüş + mü + yor + uz

 

        Olumlu Fiiller                Olumlu Fiiller

   * Gördüm                            Görmedim

   * Gelecek                            Gelmeyecek

   * Sevmiş                              Sevmemiş

   * Yazarsın                          Yazmazsın                     

Yorum yapabilir , ya da geri bildirim yapabilirsiniz.

Yorum Yapmak İster Misiniz?