Karbonhidratlar Konu Anlatımı ve Ders Notu

Karbonhidratlar Konu Anlatımı ve Ders Notu

KARBONHİDRATLAR:

Bu moleküller  hem canlının yapısına katılır hemde enerji kaynağı olarak kullanılırlar.

C,H ve O ‘den  meydana gelmiştir.3 çeşittir.

Karbonhidratlar bitkilerde ve klorofil taşıyan organizmalarda  fotosentez olayı sonucunda üretilirler.

İki önemli görevi vardır.1)Enerji kaynağı 2)Yapısal madde(Bitkilerde çeperin yapısına,bütün

Canlı hücrelerde de zarın yapısına katılarak görev yapar.ATP,DNA,RNA,NAD,NADP,FAD’ da bulunur.

 

1.Karbonhidratların yapısı ve görevleri:

  1. Karbonhidratlar karbon (c )  ,hidrojen (H)  ,ve oksijen (O)  elementlerinden oluşur.
  2. Genel formülleri (CH2O)n   olarak gösterilir.
  3. Bu moleküller  yeşil bitkiler tarafından fotosentez yoluya üretilir.
  4. Karbonhidratlar, bütün canlılarda ilk  enerji  kaynağı olarak kullanılırlar  ve  hücre zarının nükleik asitlerin (DNA ve RNA)  ve  enerji molekülü  ATP  nin yapısına katılır.

 

 

2.Karbonhidratların Çeşitleri:

…Karbonhidratlar monosakkaritler(tek şekerler)  disakkaritler( iki şekerler)  ve polisakkaritler  (çok şekerler) olmak üzere 3 grupta incelenir.

 

a.)Monosakkaritler(Tek Şekerler):

  1. En basit karbonhidratlardır.Su ile daha küçük birimlere parçalanamadıkları için basit şekerler  de  denir.
  2. Monosakkaritler  taşıdıkları  C  atomunun  sayısına  göre sınıflandırılırlar.
  3. 5 C’lu  monosakkaritler  riboz  ve  deoksiribozdur.
  4. 6C’lu  monosakkaritler  glikoz,fruktoz ve galaktozdur.
  5. Bunlardan riboz  RNA’nın  deoksiriboz  DNA’nın yapısına katılır.
  6. Monosakkaritler  suda  çözünürler  ve tatlıdırlar.
  7. Genel formülleri  (C6H12O6)  dır.
  8. Canlılarda  en fazla oranda  kullanılan enerji  hammaddesidirler.
  9. Sindirime uğramazlar.
  10. Yalnızca ototroflar tarafından sentezlenir.

İçerdikleri C sayısına göre 2’ye ayrılırlar.

a) 5C’lu şekerler : Riboz, Deoksiriboz (Pentozlar)   (C5H10O5)

b) 6C’lu şekerler : Glikoz, Galaktoz, Fruktoz (Hegsozlar)  (C6H12O6)

Monosakkaritlerin difüzyon hızları şöyledir. Galaktoz > Glikoz > Fruktoz

Riboz      Þ ATP ve RNA’da bulunur.      Deoksiriboz Þ DNA’da bulunur.

Glikoz     Þ Bal,üzüm ve incirde bol bulunur.Açlık ve koma anında kullanılır.

Sağlıklı bir insanda 100 ml kanda 90-100 mg glikoz bulunur.

Fruktoz   Þ Bal ve olgun meyvelerde bol bulunur.(=meyve şekeri)

Galaktoz Þ Süt ve süt ürünlerinde bol bulunur.(=süt şekeri).Tabiatta az bulunur. Hayvansal

bir besin kaynağıdır

 

  • Karbonhidratlardan glikozun hücre zarının yapısına katılmak için proteinlerle oluşturduğu  moleküllere glikoprotein ,yağlarla oluşturduğu moleküllere  glikolipit adı verilir.Glikoproteinler  hücrelerin birbirini tanımasında ve hücre savunmasında görev yaparlar.
  • Sağlıklı bir insanın 100mililitre kanında 90-100mg  glikoz bulunur.Beyin hücrelerimizin çalışması tamamen glikoz ve oksijenin varlığına bağlıdır.

 

b.)Disakkaritler(Çift Şekerler):

  • İki monosakkaritin  glikozit  bağı  ile birleşmesinden meydana gelir.
  • Bu birleşme sırasında su açığa çıktığı için olaya dehidrasyon sentezi denir.
  • Dehidrasyonun tersi olan  su  ile parçalanma olayına hidroliz denir.

 

…Glikoz + Glikoz = Maltoz (Arpa =malt şekeri)(Bitkisel)

…Glikoz + Fruktoz = Sakkaroz = Sükroz (Çay = Pancar şekeri)(Bitkisel)

…Glikoz + Galaktoz = Laktoz (süt şekeri)(Hayvansal)

 

C6H12O6    +  C6H12O6    à  C12H21O11   +  H2O   (DEHİDRASYON SENTEZİ)

Glikoz             Glikoz                 Maltoz               Su

 

  • Maltoz ve sükroz bitkilerden, laktoz da hayvanlardan ve insanlardan sağlanır.
  • Disakkaritler arasında glikozit bağı vardır.
  • İnsan ve hayvanların yediği disakkaritler  sindirim sisteminde monosakkaritlere ayrılarak kullanılırlar.
  • Disakkaritlerin yapı birimlerine ayrılması hidroliz ile sağlanır.
  • Glikoz ve fruktoz gibi monosakkaritlerde glikozitik bağ bulunmaz.
  • Glikozitik bağ disakkaritler ve polisakkaritleri oluşturan glikoz molekülleri arasında  bulunur.
  • (Glikozitik bağın kurulması için en az 2 glikoz molekülü gerekir.)
  • Örnek:Eğer bir disakkarit sentezi sonucunda 300 molekül maltoz oluşmuşsa bu reaksiyonda  bu reaksiyonda 600 molekül glikoz ve 300 tane glikozitik bağ kurulmuştur,toplam 300 molekül su açığa çıkmıştır.

 

c.)Polisakkaritler(Çok Şekerler):

àÇok sayıda monosakkaritin birleşmesinden meydana gelir.

 

Glikoz + Glikoz + Glikoz +…………………………..+ Glikoz = Nişasta

Glikoz + Glikoz + Glikoz +…………………………..+ Glikoz = Selüloz      + (n-1) H2O

Glikoz + Glikoz + Glikoz +…………………………..+ Glikoz = Glikojen                 

———————————————–( n tane glikoz)

n tane glikoz molekülü arasında (n-1) sayıda glikozitik bağ oluşur ve (n-1) sayıda su açığa çıkar.

Hepsinin temel birimi glikozdur.

300 molekül glikozun kullanıldığı bir polisakkarit sentezinde 299 tane glikozitik bağı kurulmuştur ve 299 molekül su açığa çıkmıştır.

Son ürünlerin farklı olmasının sebebi glikozların bağlanma biçimleri ve sentezlerinde görev yapan enzim sistemlerinin farklı olmasıdır.

Polisakkaritlere  örnek olarak  nişasta,  glikojen,selüloz  ve kitin   verilebilir.

 

Nişasta

  1. Bitkilerde glikozun depo şeklidir.
  2. Düz zincirlidir ve alfa glikozit bağı ile bağlanmışlardır.
  3. Suda az çözünür.İyot ile maviye boyanır.
  4. Nişasta,lökoplastta depolanır.Yumru ve tohumlarda daha çok depolanır.

 

  1. Nişasta insan ve hayvanların başlıca enerji kaynağıdır.
  2. Bu canlıların sindirim sisteminde nişasta ,hidrolizle glikozlara parçalanarak alınır ve kullanılır.
  3. Bir besinde nişastanın varlığı lügol ve iyot çözeltisi ile anlaşılır.Nişastalı besine bu çözeltiler damlatıldığında besin lacivert –mor  renk  alır
  4. Bitkilerde glikozun nişasta şeklinde depo edilmesinin temel sebebi ürün birikimini engelleyerek ,enzimlerin çalışmasını hızlandırmaktır.

 

Glikojen

  1. Hayvanlarda glikozun depo şeklidir.
  2. Dallıdır ve alfa glikozit bağı ile bağlanmıştır.
  3. Suda çözünür.İyot ile kahverengiye boyanır.
  4. En fazla karaciğer ve kaslarda bulunur,depo edilir.
  5. Karbonhidratlar bitkilerde nişasta ,hayvanlarda,mantarlarda ve bakterilerde glikojen olarak depo edilir.
  6. Bu nedenle glikojene hayvansal nişasta adıda verilebilir.

 

Selüloz

  1. Bitkilerde yapı maddesidir.Çeperin yapısına katılır.
  2. Birbirine  ters dönerek bağlanmış glikoz moleküllerinden oluşur.
  3. Beta glikozit bağı ile bağlanmıştır.
  4. Suda çözünmez.Geviş getirenlerde ve termitlerde sindirilir.
  5. Hayvanların çoğunda ve insanda  nişastayı parçalayan enzimler selüloz üzerinde etkili değildir.
  6. Bu nedenle selüloz bir çok hayvanın sindirim sisteminden değişmeden geçer.
  7. Ağaçlarda %50,pamuk lifinde %98 oranında selüloz bulunur.
  8. Selülozu oluşturan glikozlar arasındaki glikozitik bağları oldukça sağlamdır.
  9. .Yapılan araştırmalar besinlerle belirli oranlarda alınan selüloz alan insanların sindirim sistemi kanserlerine daha az yakalandıkları görülmüştür.
  10. Otçul bir hayvanın selülozdaki enerjiyi kullanmasında sırasıyla;
  11. Sindirim-Dolaşım-Hücreiçisindirim-Solunum sistemi görev yapar.

 

Kitin

Omurgasız hayvanlarda dış iskeleti oluşturur.Yapısı selüloza benzer.

 

3.Karbonhidratların İnsan İçin Önemi:

  1. Yetişkin bir insanın günlük enerji ihtiyacının %50-60 kadarı karbonhidratlardan karşılanır.
  2. Özellikle beyin bütün enerji ihtiyacını glikozdan karşılamaktadır.
  3. İnsan vücudunda kanda belli bir glikoz oranı  vardır.
  4. Bu oran pankreastan salınan insülin (kan şekerini  azaltıcı hormon)  ve glukagon(kan şekerini artırıcı hormon) hormonlarıyla düzenlenir.
  5. Dışarıdan besinlerle  alınan fazla karbonhidratlar karaciğer ve kaslarda glikojen olarak depo  edilir.Bir kısmı da yağlara dönüştürülür.
  6. Nişasta ve glikojen depo karbonhidrattır,selüloz ve kitin yapısal karbonhidratlardır.

 

4.Karbonhidrat Bakımından Zengin Besinler:

  1. Laktoz dışındaki karbonhidratların çoğunluğu bitkiseldir.
  2. En önemli besin kaynaklarımızdan olan karbonhidratlar çoğunlukla bitkisel yiyeceklerde bulunur.
  3. En zengin karbonhidrat kaynakları tahıllar,tahıl ürünlerive baklagillerdir.
  4. Karaciğer ve et olarak yenilen hayvansal besinler de glikojen yönünden zengindir.
  5. Buğday,patates,mısır,bakla ve fındık nişasta bakımından zengin besinlerdir.

 

  1. Otla beslenen hayvanların midesinde yaşayan bazı bakteriler ve tek hücreli canlılar selülozu glikoza parçalayan enzimlere sahiptir.
  2. Bu yüzden otçul hayvanların bazıları selülozu enerji kaynağı olarak kullanabilirler.
Yorum yapabilir , ya da geri bildirim yapabilirsiniz.

Yorum Yapmak İster Misiniz?